ဒီမိုကရေစီ ဒိုင်ယာလော့ခ် (အပြန်အလှန် စကားပြောဖို့ လိုအပ်ချက်)

အပြန်အလှန်ပြောဆိုမှု အစပြုလုပ်ဆောင်မှုတစ်ခုစီတွင် ကိုယ်ပိုင်ရည်ရွယ်ချက်ရှိပြီး ပြဿနာအခြေအနေတစ်ခု သို့မဟုတ် လိုအပ်ချက်တစ်ခုနှင့် ကိုက်ညီသည်။

သို့သော် မကြာသေးမီက အပြန်အလှန်ပြောဆိုမှုဖြစ်စဉ်များ တိုးများလာခြင်းနှင့် နိုင်ငံနှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများ၏ ချဉ်းကပ်နည်းတစ်ခုအဖြစ် အပြန်အလှန်ပြောဆိုမှုကို မြှင့်တင်ပေးခြင်းတို့က မည်သည့်အခြေအနေမဆို၏ သတ်သတ်မှတ်မှတ်အချက်များထက်မဆို ကျော်လွန်သည့် လိုအပ်ချက်ကို ဖော်ပြသည်။

ဒီအဆင့်မြင့်လိုအပ်မှုမှာ အဓိကအပိုင်းနှစ်ခုရှိတယ်။ တစ်ခုကတော့ ဒီမိုကရေစီရဲ့ ‘နူးညံ့တဲ့’ ဘက်က လိုငွေတစ်ခုဖြစ်ပြီး လူ့အဖွဲ့အစည်းတွေကို ခံနိုင်ရည်ရှိစေပြီး ဒီမိုကရေစီအစိုးရတွေကို တည်တံ့မြဲမြံစေဖို့ လိုအပ်တဲ့ ပါဝင်မှုနဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ယဉ်ကျေးမှုရဲ့ ယဉ်ကျေးမှုဖြစ်ပါတယ်။

အခြားတစ်ခုမှာ ဒီမိုကရေစီဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများအတွက် ပြည်သူလူထု၏ ယုံကြည်စိတ်ချမှုနှင့် ထောက်ပံ့မှုကို လျော့နည်းစေသည့် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ထိရောက်မှု ကွာဟချက် တစ်ခုဖြစ်သည်၊ အရေးကြီး ဆုံး လူမှုရေး ပြဿနာ အများစုသည် အဓိကအားဖြင့် မဖြိုခွဲဘဲ ကျန်ရှိ နေသေးသည် ။

ဒီမိုကရေစီယဉ်ကျေးမှုအတွက် လိုအပ်ချက်

‘ရွေးကောက်ပွဲတွေလို့ဆိုတာနဲ့ ဒီမိုကရေစီနဲ့ တန်းတူမညီပါဘူး’။ ၂၀ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဘာကီနာ ဖာဆို၊ နိုင်ဂျီးရီးယား၊ ဂွာတီမာလာ၊ ရိုမေးနီးယားနှင့် အင်ဒိုနီးရှားတို့တွင် ဒီမိုကရေစီ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် အိုင်ဒီအီးအေ၏ လေးနှစ်ထောက်ပံ့မှုအပေါ် ၂၀၀၀ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ထင်ဟပ်ပြခဲ့သည်။

နိုင်ငံများစွာသည် စစ်အေးကာလအတွင်း ဒီမိုကရေစီသို့ စတင်ကူးပြောင်းလာသောအခါ ” အတော်အသင့် လွတ်လပ် ပြီး တရားမျှတ သော ရွေးကောက်ပွဲများ ကျင်းပခြင်းသည် ဒီမိုကရေစီ ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများ၏ တဖြည်းဖြည်း ပေါ်ထွက်လာခြင်းနှင့် ဒီမိုကရေစီ ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခု၏ တိုးတက်လာသော စုစည်းမှုကို သဘာဝအားဖြင့် ဦးတည်လိမ့်မည်ဟု စန်တီဆိုက မှတ်ချက်ချခဲ့သည် ။

သို့သော် နိုင်ငံများစွာရှိ အခြေအနေများက ‘ဒီမိုကရေစီဖြစ်စဉ်များသည် ပုံမှန်မဟုတ်၊ မကြာခဏဆိုသလို ပုံမှန်မဟုတ်၊ ကြိုတင်ခန့်မှန်း၍ မရနိုင်သော လမ်းကြောင်းများနှင့် တစ်ခါတစ်ရံ မတည်ငြိမ်သော နိုင်ငံရေး ပတ်ဝန်းကျင်များတွင် ပြောင်းပြန် ဖြစ်နိုင်သည့် လမ်းကြောင်းများ’ ကို အသိအမှတ်ပြုလာစေသည်။

ထို့ကြောင့် အပြန်အလှန် ဆွေးနွေးမှု လုပ်ငန်းစဉ်များအတွက် အိုင်ဒီအီးအေ၏ ထောက်ပံ့မှုသည် ဒီမိုကရေစီ နိုင်ငံများရှိ လူများကို ပစ္စည်းများတွင် ဒီမိုကရေစီ တည်ထောင်ခြင်း၏ စိန်ခေါ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်း ပေးရန် ကူညီခြင်းအပေါ် အာရုံစိုက် သည် ။ ၅

အပြန်အလှန် ဆွေးနွေးမှုကို မြှင့်တင်ပေးသော အဖွဲ့အစည်းတိုင်း နီးပါးက ဒီမိုကရေစီအတွက် လူမှုရေး စွမ်းရည်တစ်ခုကို ပေါင်းစပ်ထားသော သဘောထားများ ၊ ကျွမ်းကျင်မှုများ၊ အလေ့အကျင့်များနှင့် အတွေ့အကြုံများ တည်ဆောက်ရန် ဤ လိုအပ် ချက်ကို တစ်နည်းမဟုတ် တစ်နည်းနည်းဖြင့် ဖော်ထုတ် သည် ။

အပြန်အလှန် ဆွေးနွေးမှု ပဏာမ ခြေလှမ်းများ၏ ခြုံငုံ သုံးသပ် ချက် (Appendix 1) ညွှန်ပြသည့် အတိုင်း ၊ အဖွဲ့အစည်းများသည် အပြန်အလှန် ဆွေးနွေးမှုကို အသုံးပြု၍ မ တူညီသော ကိစ္စရပ်များစွာကို ဖြေရှင်းရန်နှင့် လူမှုရေး လှုပ်ရှားသူ အမျိုးမျိုးနှင့် အလုပ် လုပ်နေကြသည်။ ဤ သဘောထား ကွဲလွဲမှုများကို ဖြတ်တောက် ခြင်းသည် ယခင်က နိုင်ငံတကာ အိုင်ဒီအီးအေ၏ အစီအစဉ် ဒါရိုက်တာ တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သော၊ ရိုရယ် ဗွန် မီဂျန်ဖဲဒ် နှင့် ကွဲပြား ခြားနား သကဲ့သို့ ၊ ဒီမိုကရေစီ ယဉ်ကျေးမှု ဖန်တီးခြင်းအပေါ် အလေးထားမှု တစ်ခု ဖြစ်သည် ။

အခုတော့ ပါတီအများစု ဒီမိုကရေစီအတွက် နယ်သာလန်တက္ကသိုလ်ရဲ့ အမှုဆောင်ဒါရိုက်တာက ”

ဒီမိုကရေစီ၏ အင်ဂျင်နီယာအစိတ်အပိုင်း—၎င်း၏ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ရွေးကောက်ပွဲ လုပ်ငန်းစဉ်များ။ ၆ ဒီမိုကရေစီ၏ နူးညံ့သောဘက်ကို တည်ဆောက်ရန် ကြိုးပမ်းမှုများသည် အောက်ပါအရေးပါသော စွမ်းရည်လေးခုကို လူ့အဖွဲ့အစည်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန် ကူညီပေးခြင်းအပေါ် အဓိက အာရုံစိုက်သည်။

ဒီမိုကရေစီရဲ့ ‘နူးညံ့တဲ့’ ဘက်ခြမ်းအတွက် စွမ်းရည် (၄) ရပ် လိုအပ်ချက်

၁။ ပဋိပက္ခတွေကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းနိုင်စွမ်း

၂။ နိုင်ငံရေးနယ်နိမိတ်ကို ဖြတ်ကျော်ပြီး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်စွမ်း

၃။ လှုပ်ရှားမှုအတွက် ပါဝင်တဲ့ စီမံကိန်းတစ်ခုကို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေနိုင်စွမ်း

၄။ နိုင်ငံသားပါဝင်နိုင်စွမ်း။

၁။ ပဋိပက္ခတွေကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းနိုင်စွမ်း။

အကြမ်းဖက်မှုသမိုင်းရှိတဲ့ နေရာတွေမှာ ပဋိပက္ခ သို့မဟုတ် ယင်း၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကြောင့် ပဋိပက္ခ၏ အကြမ်းဖက်မှု သို့မဟုတ် ပျက်စီးစေသော ဖော်ပြချက်များကို ရှောင်ရှားနိုင်စွမ်းကို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေခြင်းသည် ဦးစားပေးဆုံးအရာဖြစ်သည်။

ဒါက အခြေခံပါဝင်တဲ့ အရာတစ်ခုပါ၊ ဒီမိုကရေစီယဉ်ကျေးမှုနဲ့ လူတွေ အချင်းချင်း စကားပြောနိုင်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ် သူတို့ကို ကွဲပြားစေတဲ့ ပြဿနာတွေပေါ့။

ရဝမ်ဒါတွင် ၎င်း၏ လုပ်ငန်းနှင့်ပတ်သက်၍ အင်တာပီအေစီ (ယခင်က စစ်-တပ်မတော်အသင်းများ စီမံကိန်း) မှ အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ ရေးသားခဲ့သကဲ့သို့ ‘စစ်မှန်သော “ငြိမ်းချမ်းရေး” ရဝမ်ဒါလူမျိုးတွေကပဲ ရဝမ်ဒါတွေ ပြောရမယ်။

ရဝမ်ဒါ လူမျိုးများသာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့ရမည့် ဟောပြောချက်အတွက် လိုအပ်သော ပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ သည် : “လူများသည် သူတို့ ကိုယ်တိုင် လုံခြုံစွာ ဖော်ပြခြင်းကို ခံစားရလိမ့်မည် [ နောက်ပြီး ] ၎င်း သည် ပြန်လည် ခံစားရနိုင် သော နာကျင်မှုများရှိသော်လည်း သူတို့အချင်းချင်း နားထောင် နိုင်သည့် နေရာ ‘ ဖြစ် သည်။ ဘယ်လိုလုပ်ရမယ်ဆိုတာ သင်ယူရာမှာ သူတို့ကို ထောက်ပံ့ပေးခြင်းဟာ ၂၀၀၂ ခုနှစ်မှာ စတင်ခဲ့တဲ့ ရဝမ်ဒါနိုင်ငံက အင်တာပိတ် အပြန်အလှန်ပြောဆိုမှု စီမံကိန်းတစ်ခုအတွက် အခြေခံဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

နောက်ဆုံးတွင် အကြမ်းဖက်ပဋိပက္ခကို တားဆီးရန်လည်း လူ့အဖွဲ့အစည်းများသည် ဆင်းရဲမွဲတေမှု၊ မညီမျှမှု၊ ခွဲခြားဆက်ဆံမှု သို့မဟုတ် လူမှုရေးခွဲခြားမှုပုံစံများကဲ့သို့သော ပဋိပက္ခများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် အခြေခံ အခြေအနေများကို ဖြေရှင်းနိုင်ရန်လည်း တောင်းဆိုထားသည်။

ဥပမာ၊ ဂွာတီမာလာနိုင်ငံ၏ အယ်လ်တာဗီရာပက်ဇ်ပြည်နယ်တွင် နယ်မြေနှင့်ဆက်နွှယ်သော အကြမ်းဖက်မှု ပုံစံတစ်မျိုးသည် ထိုဒေသရှိ မေရန်တောင်သူလယ်သမားများအကြား ထိုသို့သောအခြေအနေမျိုးတွင် အမြစ်စွဲခဲ့သည်။

“မီဆာ ဒီ ကိုဘန်” ဟုခေါ်သော အပြန်အလှန် ဆွေးနွေးမှု လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုပေါ်တွင် အိုအေအက်စ် က ပြင်ဆင်ခဲ့သော ကိစ္စရပ် လေ့လာမှုတစ်ခုတွင် ဖော်ပြ ထားသည့်အတိုင်း ၊ ‘ဆင်းရဲနွမ်းပါးသော မေရန် အသိုင်းအဝိုင်းများသည် မကြာခဏ “ကျူးကျော်ဝင်ရောက်” သို့မဟုတ် သိမ်းပိုက်ထားသော နယ်မြေများကို သိမ်းပိုက်ရန် မိသားစုကို ကျွေးမွေးဖို့ ဒါမှမဟုတ် စိုက်ပျိုးထားတဲ့ ကောက်ပဲသီးနှံတွေကို ရိတ်သိမ်းဖို့အတွက် အပင်တွေ စိုက်ပျိုးကြတယ်။

ဤ “ကျူးကျော်ဝင်ရောက်သူများ” ကို နှင်ထုတ်ရန် ကုန်ကျစရိတ်များမှာ အတော်အတန်ရှိနိုင်ပြီး ဖြစ်စဉ်သည် အကြမ်းဖက်မှုနှင့် အသက်ဆုံးၡုံးမှုတို့ကို ဖြစ်စေလေ့ရှိသည်။ ထို့ပြင် နယ်မြေများကို အုပ်စုတစ်စုတည်း သို့မဟုတ် အခြားအသိုင်းအဝိုင်းအားဖြင့်ဖြစ်စေ “ပြန်လည်စုစည်း” ခြင်းသည် အဆန်းမဟုတ်ပါ။

ဤပဋိပက္ခများသည် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် အကြီးအကျယ်ဆုံးၡုံးစေနိုင်သည်၊ အထူးသဖြင့် ကောက်ပဲသီး နှံတွေကို  မရိတ်သိမ်းရတော့ဘူး’+ မီဆာ ဒီ ကိုဘန်က သရုပ်ဆောင်တွေ လိုအပ်တာကို တုံ့ပြန်ခဲ့ ဒီပဋိပက္ခတွေမှာ သူတို့ရဲ့ ယှဉ်ပြိုင်တဲ့ တောင်းဆိုချက်တွေကို မပါဘဲ တိုးမြှင့်ဖို့ နည်းလမ်းတွေ ဖွံ့ဖြိုးဖို့ အတင်း အကျပ်လုပ်ဆောင်ခြင်း။

၂။ နိုင်ငံရေးပါတီနယ်နိမိတ်ကို ဖြတ်ကျော်ပြီး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်စွမ်း။ 

၎င်း၏ အကောင်းဆုံးအနေဖြင့် ၊ နိုင်ငံရေးပါတီများအကြား ယှဉ်ပြိုင်မှုသည် နိုင်ငံရေး ကိစ္စရပ်များနှင့် ဦးစား ထားရမည့် အရာများအပေါ် အများပြည်သူ ဆွေးနွေး ငြင်းခုံမှုအတွက် နည်းလမ်း တစ်ခုဖြစ်သည် ။

သို့သော် ရွေးကောက်ပွဲ ပြီးသွားသည်နှင့် နိုင်ငံရေးသမားများသည် အားလုံး၏ အကျိုးအတွက် ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ရန်နှင့် အုပ်ချုပ်ရန် နည်းလမ်းရှာဖွေရမည်၊ သို့မဟုတ် ပြိုကွဲသွားမည်ဖြစ်သည်။

ဥပမာ၊ ပါတီအများစုသည် နိုင်ငံရေးအသက်တာ၏ ကဏ္ဍတိုင်းကို လွှမ်းမိုးလာနိုင်ပြီး အတိုက်အခံနှင့် ၎င်းကိုယ်စားပြုသူများကို ရည်ညွှန်းချက် မပါဘဲ အုပ်ချုပ်နိုင်သည်။

ဒါမှမဟုတ် အတော်အသင့်အားနည်းတဲ့ ပါတီတွေရဲ့ ကြယ်စုတန်းက အုပ်ချုပ်မှုအတွက် ဦးစားထားရ မယ့်အရာတွေကို မလုပ်နိုင်တော့ဘူး။

နိုင်ငံအတော်များများက ပါတီပေါင်းစုံ ဒီမိုကရေစီအတွက် တက္ကသိုလ်တွေကို မကြာသေးမီနှစ်တွေမှာ တည်ထောင်ခဲ့ပါတယ်။ ပေါ်ထွက်လာနေသော ဒီမိုကရေစီပါတီများတွင် ပါတီများသည် မကြာခဏ “ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ရန်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟူသော အချက်နှင့် အကျွမ်းတဝင် မရှိသောကြောင့်၊ သူတို့သည် ရွေးကောက်ပွဲအပေါ် အလေးထားမှု အားလုံးမှတစ်ဆင့် ရန်လိုမှုများစွာ ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်လာခဲ့သည်”‘ ဟု ဗွန် မီဂျန်ဖဲဒ် က မှတ်ချက်ပြု သည် ။

ဤကိစ္စကို ဖြေရှင်းရန် လိုအပ်ချက်၏ သဘောတရားသည် အဖွဲ့အစည်း အမျိုးမျိုးက ထောက်ပံ့ပေးထား သော သို့မဟုတ် ထောက်ပံ့ ပေးခဲ့သော ၊ အပြန်အလှန် ဆွေးနွေးမှု လုပ်ငန်းစဉ်အများအပြားကို ဖြစ်ပွား စေခဲ့ သည် ။ ၉

ဥပမာ၊ ၁၉၉၃ ခုနှစ် ဘမ်ဘီတို အပြန်အလှန်ပြောဆိုမှုတွေက နိုင်ငံရေးသမားတွေကို မန်နူရယ် နော်ရီဂါရဲ့ အာဏာရှင်စနစ်နဲ့ အမေရိကန် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှုအပေါ် အကြီးအကျယ်ကွဲပြားနေတဲ့ နိုင်ငံရေး သမားတွေကို စုစည်းခဲ့ပြီး အမေရိကန် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ရေး အင်အားက ဖယ်ရှားလိုက်တဲ့အတွက် အချင်းချင်း စကားပြောဖို့ မလုပ်နိုင်ခဲ့ဘူး။ ပနားမား တူးမြောင်းနှင့် တူးမြောင်း ဇုန် ပိုင်ဆိုင်မှုကို လွှဲပြောင်း ယူ ရန် ပနားမားအတွက် အစီအစဉ်တစ်ခု ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရန် အတူတကွ လုပ်ဆောင်မှု နည်းပါးသည် ။၁၀

ဂွာတီမာလာနိုင်ငံတွင် ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် နယ်သာလန် ပါတီပေါင်းစုံ ဒီမိုကရေစီနှင့် ယူအန်ဒီပီ တက္ကသိုလ်သည် တိုးပွားလာနေသောနိုင်ငံရေးကို ရွေးချယ်မှု တစ်ခု ထောက်ပံ့ရန်အတွက် ပါတီလိုင်းများကို ဖြတ်၍ အပြန် အလှန် ဆွေးနွေးမှု တစ်ခုကို မြှင့်တင်ရန် တပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည် ငြိမ်းချမ်းရေး သဘော တူညီချက်များကို ခိုင်ခံ့စေရန်နှင့် နိုင်ငံ၏ အဆက်မပြတ် လူမှုရေးနှင့် စီးပွားရေးပြဿနာများကို ကိုင်တွယ်ဖြေ ရှင်းရန် ဥပဒေပြုလွှတ်တော်အား ရှေ့သို့ ရွှေ့ပြောင်းခြင်းမှ တားဆီးနေသော ခွဲထွက်ရေးနှင့် ဝင်ရိုးစွန်းခြင်း တို့ကို တားဆီးပေးခြင်းတို့ဖြစ်သည်။

နိုင်ငံရေး လက်ရွေးစင်များသည် နိုင်ငံကို ရှေ့သို့ ဦးဆောင်နိုင် မည် မဟုတ်ပါ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်း ၏ အဖွဲ့ဝင်များသည် “၎င်း၏ ထင်မြင် ယူဆချက်များကို ထုတ်ဖော်ပြောဆို နေသော်လည်း အချင်းချင်း နားမထောင်သော လူ့ အဖွဲ့အစည်း တစ်ခု” ဟု ခေါ်သော အပြန်အလှန် ဆွေးနွေးမှု ပါဝင်သူ တစ်ဦး၏ ပိုမို ကြီးမားသော ပုံစံတွင် စွဲမြဲနေခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည် ။

၃။ လှုပ်ရှားမှုအတွက် ပါဝင်တဲ့ စီမံကိန်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်နိုင်စွမ်း။

နိုင်ငံရေးပါတီများနှင့် ရွေးချယ်ခံရသော အရာရှိများတွင် လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး၏ လိုအပ်ရာများကို ဖြည့်ဆည်းပေးသည့် အစီအစဉ်များနှင့် အစီအစဉ်များကို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန် ဆန္ဒနှင့် ကျွမ်းကျင်မှုများ ရှိရမည်ဖြစ်သည်။

ထိုအစီအစဉ်များ၏ ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်မှုသည် သူတို့ တင်ပြခဲ့သော လုပ်ဆောင်ချက်များ နောက်ကွယ်ရှိ အဆိုပြု ချက်များနှင့် ညှိနှိုင်းမှုများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ သဘောတူမှု ကိုတည်ဆောက် ပေးသည် ။

ဤ အရာများသည် စီးပွားရေး ၊ အလုပ်သမားများနှင့် ပြည်သူလူထု အဖွဲ့အစည်းများ ကဲ့သို့ အဓိက လူမှုရေး သရုပ်ဆောင် သူများထံမှ ထောက်ပံ့မှုနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို လုံခြုံစေရန် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်။ ဒါ့အပြင် ဒီအစီအစဉ်က လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ဘယ်နေရာကို ယူဆောင်သွားမယ် ဆိုတာနဲ့ပတ်သက်ပြီး အပြု သဘောပါတဲ့ အမြင်အာရုံကို ဖော်ပြတဲ့အခါ နိုင်ငံရေးဦးဆောင်မှု အပြောင်းအလဲတွေရှိပေမဲ့ ပိုပြီးတည်တံ့ နိုင်ဖွယ်ရှိပါတယ်။

ဤလက်စွဲစာအုပ်၏ Appendix 1 တွင် အပြန်အလှန် အပြန်အလှန်ပြောဆိုမှု ပဏာမခြေလှမ်းများ၏ ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်မှ ရည်ရွယ်ချက်ထုတ်ပြန်ချက်တိုင်းနီးပါးက ယင်းလိုအပ်ချက်ကို တစ်နည်း မဟုတ် တစ်နည်း ဖြင့် ဖော်ပြထားသည်။

ဥပမာ ၊ မိုဇမ်ဘစ်တွင် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အစီအစဉ်တွင် ကာတာစင်တာ စင်တာစီမံကိန်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ “ပါဝင် မှု လုပ်ငန်းစဉ် တစ်ခုမှ တစ်ဆင့်၊ အများအားဖြင့် ရေရှည် အမျိုးသားအမြင်တစ်ခု ၊ ပါဝင်မှုလုပ်ငန်းစဉ် တစ် ခု မှတစ်ဆင့် ၊ တည်ထောင်ရန်’ ဖြစ် သည် ။

အလားတူ ၊ အိုအေအက်စ် က ဟွန်ဒူးရပ်စ်ရှိ ဂရမ်း အမျိုးသား ဆွေးနွေးပွဲ၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို “အနာဂတ်တွင် နိုင်ငံ ရင်ဆိုင်ရမည့် စိန်ခေါ်မှုများကို ကိုင်တွယ် ဖြေရှင်းနိုင်သော ပြည်နယ်မူဝါဒများသို့ ဘာသာပြန် နိုင်သော ၂၀၂၁ ခုနှစ်အတွက် နိုင်ငံ၏ အမြင်တစ်ခု ပတ်ပတ်လည် သဘောတူမှုတစ်ခု ဖန်တီးရန်”  အဖြစ် ဖော်ပြထား သည်။

ဂျော်ဂျီယာရှိ အပြန်အလှန် ဆွေးနွေးရေး အစီအစဉ်မှတစ်ဆင့် နိုင်ငံတကာ အိုင်ဒီအီးအေ၏ ဒီမိုကရက်တစ် အကဲဖြတ်မှု၏ ရည်ရွယ်ချက်သည် “နိုင်ငံရေးအပေါ် အလေးအနက်ထားပြီး ကျယ်ပြန့်သော ထင်မြင်ချက် တစ်ခုကို လွယ်ကူစေခြင်းဖြင့် ဒီမိုကရေစီ တိုးတက်ရန် ၊ လူမှုရေးနှင့် စီးပွားရေး ပြဿနာများ ၊ ဒီမိုကရေစီ ပြုပြင် ပြောင်းလဲရေး စီမံကိန်းတစ်ခုကို ရှင်းပြခြင်းနှင့် ဖြေရှင်းထားသော စဉ်းစားတွေးခေါ်မှုနှင့် လုပ်ရပ်များ ကို ဖန်တီးခြင်းအားဖြင့်၊ ‘

UNDPed ပဏာမ ခြေလှမ်းတွင် ၊ ရည်မှန်းချက်မှာ ‘ သဘောတူမှုအတွက် နေရာတစ်ခု ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရန် နှင့် လူမှုရေး ခွဲခြားမှုများကဏ္ဍ (ယဉ်ကျေးမှု ၊ လူမှုစီးပွားရေး စသည် ) ကို ကျော်လွန်ရန် ကူညီရန် မျှဝေသော အမြင်တစ်ခု တည်ဆောက်ရန်နှင့် နိုင်ငံ၏ ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်မှုကို လွှမ်းမိုးရန်” ဖြစ်သည်။

၄။ နိုင်ငံသားပါဝင်နိုင်စွမ်း။

နောက်ဆုံးတွင် အပြန်အလှန်ပြောဆိုမှုကို ထောက်ခံပြောဆိုသူများနှင့် လေ့ကျင့်သူများသည် ထူးခြားသော အခြေအနေများ သို့မဟုတ် အစီအစဉ်ချမှတ်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်များတွင်သာမက ပုံမှန်အခြေခံအားဖြင့် ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့အစည်းများတွင် ပါဝင်ဖို့လိုကြောင်း ဖော်ပြကြသည်။

စစ်အေးပြီးနောက် ဒီမိုကရေစီ အကူးအပြောင်းများ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်လာသည်နှင့် အမျှ ဤလိုအပ်ချက် သည် ပိုမို သိသာထင်ရှားလာခဲ့ပြီး ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံများတွင် အုပ်ချုပ်မှုသည် အောက်ဘက်သို့ လုံးလုံး မစီးဆင်းနိုင်ဟူသောအချက်ကို အစိုးရများ ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။

နိုင်ငံသား အုပ်စုများမှ ပိုမို အောက်ခြေ – အုပ်ချုပ်ရေး ချဉ်းကပ်မှုတစ်ခုအတွက် တောင်းဆိုချက်များဖြင့် ဖော်ပြထားသော ၊ တည်ထောင်ထားသော ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံများတွင်လည်း လိုအပ်နေပါသည် ။

ကမ္ဘာ့ဘဏ်၏ စီးပွားရေးပညာရှင်ဟောင်းနှင့် နိုဘယ်လ်ဆုရှင် ဂျိုးဇက် စတီဂလစ်ဇ်က အကြံပြုခဲ့သည့် အတိုင်း ‘ပါဝင်ခြင်းသည် မဲပေးခြင်းမျှသာမဟုတ်ပါ… [သို့သော်] တစ်ဦးချင်းစီသည် သူတို့ကို ထိခိုက်စေသော ဆုံးဖြတ်ချက်များတွင် အသံတစ်ခု ရှိရန်လိုအပ်သည် ။ ‘ ၁၂

ဤ လူမှုရေး စွမ်းရည် ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရေးအတွက် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခြင်းသည် ဤလက်စွဲစာအုပ်ကို အသိပေး ခဲ့သော အပြန်အလှန် ဆွေးနွေးမှု အလေ့အကျင့် အများစုအတွက် အကြောင်းပြချက်အတွက် ဗဟိုဖြစ်သည် ။ ဥပမာ၊ ၎င်းသည် ဒီမိုကရေစီ မြှင့်တင်ရေးအတွက် အိုအေအက်စ် ယူနစ် ဖြစ်ခဲ့သည့် အရာအတွင်း ၂၀၀၁ ခုနှစ် တွင် ဖန်တီးခဲ့သော ၊ အပြန်အလှန် ဆွေးနွေးမှုအပေါ် အထူးအစီအစဉ် တစ်ခု၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည် ။

အစီအစဉ်တွင် အလုပ်လုပ်နေသော အဓိက ဝန်ထမ်းများအဆိုအရ၊ “ထိရောက်ပြီး ဖြည့်စွက်သော လုပ်ငန်း စဉ်များသို့ ယှဉ်ပြိုင်သော အုပ်စုများနှင့် စိတ်ဝင်စားမှုများကို အသုံးချခြင်းသည် ကျွမ်းကျင်မှုအသစ် များ၊ သဘောထားများနှင့် အပြုအမူများ လိုအပ်သည်၊ ပဋိပက္ခနှင့် သီးခြားဖြစ်ခြင်းကို ကျင့်သုံးသော လူ့ အဖွဲ့အစည်းများတွင် လွှမ်းမိုးနေသူများနှင့် လုံးဝခြားနားလေ့ရှိသည်”။

ဒါပေမဲ့ ဒါက ဒီမိုကရေစီအုပ်ချုပ်ရေး လုံခြုံရေးအတွက် အရေးပါတဲ့ ခြေလှမ်းတစ်ခုပါ၊ ‘အစိုးရနဲ့ လူမှုရေး ကဏ္ဍအားလုံးရှိတဲ့ အမြဲတမ်းနေရာတွေရဲ့ ဖန်တီးမှုနဲ့ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေး၊ လူမှုရေး ဆိုင်ရာ စိုးရိမ် ပူပန်မှု ကိစ္စရပ်များ ကို အပြန်အလှန် ဖြေရှင်းနိုင်ပြီး ပူးတွဲ ဖြေရှင်းနိုင်ခြင်းသည် ပိုမိုမျှတပြီး ပါဝင်သော ဒီမိုကရေစီ နိုင်ငံများသို့ ဦးတည်နိုင်သည်။” ၁၃

နိုင်ငံတကာ အိုင်ဒီအီးအေသည် အမျိုးသား ဖွံ့ဖြိုးရေး အစီအစဉ်များ ဖန်တီးခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်အတွက် အပြန်အလှန် ဆွေးနွေးမှု လုပ်ငန်းစဉ်များကို ထောက်ပံ့ပေးသော ၎င်း၏ အလုပ်နှင့် အလားတူ ကျိုးကြောင်း ဆင်ခြင်မှုတစ်ခုကို ကျင့်သုံး သည် : ‘ လုပ်ငန်းစဉ်သည် ပိုမို ပါဝင်မှုနှင့် ပါဝင်မှုဖြစ်သည် ၊ ရလဒ်များ သည် ပိုမို ထိရောက်ပြီး တရားဝင် ဖြစ်လိမ့်မည် ။ ၁၄

IDEA ရဲ့ စီမံကိန်းတွေက ‘ကျွမ်းကျင်မှုတွေ တည်ဆောက်ဖို့ ရည်ရွယ်ပါတယ်။ နိုင်ငံသားများ ပါဝင်မှုအတွက် သဘောထားများနှင့် အပြုအမူများသည် ဖွံ့ဖြိုးဆဲ အစီရင်ခံစာများ ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ခြင်း၏ ခိုင်လုံသော အလုပ် တွင် ပါဝင်သော လုပ်ငန်းစဉ်များ၏ အတွေ့အကြုံများကို လူများအားပေးခြင်း၊ နှင့် တစ်ချိန်တည်းတွင် နိုင်ငံ ဆိုင်ရာ အကဲဖြတ်မှုများနှင့် အစီအစဉ်များကို ရှာဖွေ တွေ့ ရှိမှုများအတွက် သဘောတူမှုနှင့် ထောက်ပံ့မှုများ တည်ဆောက်သည့် နည်းလမ်းတစ်ခုဖြင့်မည်သို့ ရေးဆွဲနိုင်ကြောင်း ပုံစံရေးဆွဲခြင်းတို့ဖြင့် နိုင်ငံသားပါဝင်မှု အတွက် သဘောထားများနှင့် အပြုအမူများကို ပေးခြင်းဖြင့်ဖြစ် သည် ။

ထိရောက်သော အုပ်ချုပ်မှု လိုအပ်ချက်

‘နိုင်ငံရေးသည် တန်ဖိုးများ သို့မဟုတ် မူဝါဒများ၏ ကိစ္စတစ်ခုလုံးမျှသာ မဟုတ်ပါ ‘ ဟု ၊ ၂၀၀၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အိုအေအက်စ် အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး ဂျိုးဇက် မီဂယ် အင်ဆူဇ က ပြော ခဲ့သည် ။

‘နိုင်ငံရေးရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က လူတွေကို အကျိုးရှိတဲ့ ရလဒ်တွေ ပေးဖို့ပါပဲ” ၁၅ အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ဒီမိုကရေစီ အပြန်အလှန် ဆွေးနွေး မှု ကို မြှင့်တင် ပေး သော အဖွဲ့အစည်း များ က ထို အခြေခံ ရည်ရွယ် ချက် ကို ဖြည့်ဆည်း ရန် အထောက်အကူ မ ပြု ကြောင်း သူ တို့ အသိအမှတ်ပြု သောကြောင့် ထို အရာ ကို ပြုလုပ် နေ ကြ သည် ။

၂၀၀၀ နိုဝင်ဘာလတွင် အာဖရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံပေါင်း ၁၇ နိုင်ငံမှ ပါဝင်သူ ၁၀၀ ရှိသည့် အလုပ်ရုံတစ်ခုဖြစ်ပြီး အရှေ့ ဥရောပ ၊ အာရှ ၊ အာရှ ၊ လက်တင် အမေရိက နှင့် ကရစ်ဘီယံတို့သည် မတူညီသော အပြန်အလှန် ဆွေးနွေး နည်းစနစ်များနှင့် သူတို့၏ အသုံးပြုမှုများကို စူးစမ်း ရှာဖွေခဲ့ကြသည် ။ ၁၆ ဆွေးနွေး မှုကို ဖွဲ့စည်း ရန် ၊ သူတို့၏ အမျိုးသားအစိုးရများ ရင်ဆိုင်နေရသော စိန်ခေါ်မှုများကို စဉ်းစားရန် နိုင်ငံအသင်းများကို သူတို့ ဖွဲ့စည်း ခဲ့ သည် ။

ဤလေ့ကျင့်ခန်းက လူမှုရေးနှင့် နိုင်ငံရေးပြဿနာများ၏ ထိတ်လန့်ဖွယ်စာရင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ကမ္ဘာ့ဆက်စပ်ပြောင်းလဲမှုဖြစ်စဉ်နှင့် အေ့ဒ်စ်ကူးစက်ရောဂါတို့ကြောင့် ပိုမိုဆိုးရွားလာသည့် ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုနှင့် မညီမျှမှုတို့ကဲ့သို့သော နိုင်ငံနယ်နိမိတ်ကို ကျော်လွန်၍ တိုးချဲ့နေသည့် ပြဿနာများဖြစ်သည်။

အကျင့် ပျက် ခြ စား မှု နှင့် ပညာတတ် အတန်းအစား ၏ ပြောင်းရွှေ့ နေထိုင် မှု တို့ ဖြစ် သည့် လူမှုရေး နှင့် လူမှုရေး စံနှုန်း များ ပြိုကွဲ ခြင်း နှင့် ဆက်စပ် နေ ပုံ ရ သည် ။ နိုင်ငံများစွာတွင် အတန်းအစားနှင့် လူမျိုးစုကွဲပြားမှုများနှင့် လူမျိုးရေးခွဲခြားဆက်ဆံမှုတို့၏ သမိုင်းဝင်ပုံစံများက ယုံကြည်စိတ်ချမှုကင်းမဲ့ခြင်း၊ မျှတသော အမြင်အာရုံမရှိခြင်းနှင့် အမျိုးသားရေးလက္ခဏာနှင့်ပတ်သက်၍ မသေချာမရေရာမှုတို့ကြောင့်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံသုံးနိုင်ငံတွင် လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခဖြစ်ခဲ့ပြီး အခြားနိုင်ငံများသည် မျိုးဖြုတ်သတ်ဖြတ်မှုအပါအဝင် အာဏာရှင်အစိုးရများ၊ စစ်အုပ်ချုပ်မှုနှင့် အကြမ်းဖက်မှုတို့၏ အမွေအနှစ်များနှင့် ရုန်းကန်နေကြရသည်။

ဤပြဿနာများတွင် သာမန်အားဖြင့် သူတို့၏ဖြေရှင်းနည်းသည် လူများ၏သဘောထားများနှင့် ဆက်ဆံရေးများနှင့် ပြဿနာများကို ထိန်းသိမ်းပေးသည့် ကျယ်ပြန့်သော အမူအကျင့်နှင့် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းပုံပုံစံများတွင် ပြောင်းလဲဖို့လိုသည်။ ထိုသို့သောပြောင်းလဲမှုများတွင် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ကဏ္ဍအသီးသီး၊ အုပ်စုများနှင့် အဆင့်အသီးသီးတွင် စေ့စပ်ညှိနှိုင်းဖို့လိုသည်။

ဒါပေမဲ့ အဲဒီနိုင်ငံတွေမှာရှိတဲ့ နိုင်ငံသားတွေဟာ စေ့စပ်မှုမရှိကြဘူး။ အစိုးရတွေက ဒီစိန်ခေါ်ချက်တွေကို ထိရောက်စွာ မဖြေရှင်းနိုင်ဘူး ဒါမှမဟုတ် မရှိတော့ဘူးလို့ ထင်ရတယ်။ အလုပ်ရုံ တွင် ပါဝင် သူ များ က အပြန်အလှန် ဆွေးနွေး မှု လုပ်ငန်းစဉ် များ သည် ဤ အနှောင့်အယှက် ကို ချိုးဖျက် နိုင် သည် ဟု မျှော်လင့် ခဲ့ ကြ သည် ။

ရလဒ်များကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည့် ပါဝင်လုပ်ဆောင်မှုများ

ရှုပ်ထွေးပြီး အမြစ်တွယ်နေတဲ့ လူမှုရေးပြဿနာတွေကို ဖြေရှင်းဖို့ ပိုပြီးပါဝင်ဖို့လိုတယ်ဆိုတဲ့အယူအဆကို အစိုးရများစွာ လက်ခံခဲ့ကြတယ်။

သို့သော် အပြန်အလှန်ပြောဆိုဆွေးနွေးသူများကမူ လူတို့ကိုစုစည်းခြင်းသည် မလုံလောက်ဟု ငြင်းဆိုကြသည်။

အမှန်ဆိုရလျှင် နေရာအတော်များများတွင် မျှော်လင့်ချက်များ မြှင့်တင်ပေးခဲ့သော်လည်း ရလဒ်များရရှိရန် ပျက်ကွက်ခဲ့သည့် ပါဝင်ဆောင်ရွက်မှုဖြစ်စဉ်များကြောင့် စိတ်ပျက်အားလျော့မှုမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် လူထုစိတ်ပျက်မှု ပျံ့နှံ့နေသည်။

အပြန်အလှန် ဆွေးနွေး ပွဲ နှင့် ပဋိပက္ခ ဖြေရှင်း ရေး အတွက် ယခင် အိုအေအက်စ် အထူး အစီအစဉ် ၏ ညှိနှိုင်းရေးမှူး ၊ ရာဒီရာ ဆိုတို က ၊ နိုင်ငံ ၏ တိုင်းရင်းသား များ နှင့် အပြန်အလှန် ဆွေးနွေး မှု တစ် ခု စတင် ရန် ကူညီ ရန် လက်တင် အမေရိကန် နိုင်ငံ တစ် ခု ၏ အစိုးရ က တောင်းဆို ခဲ့ ကြောင်း ဖော်ပြ ထား သည် ။

အိုအေအက်စ် ကို တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင် များ က အခိုင်အမာ ငြင်းပယ် ခဲ့ သည် : ‘ သူ တို့ က အခြေခံ အားဖြင့် ၊ ” ကြည့်ပါ ၊ ကျွန်တော် တို့ အပြန်အလှန် စကားပြော ခြင်း ကို စိတ်မဝင်စား ပါ ဘူး ” ဟု ပြော ခဲ့ သည် ။

အစိုးရနဲ့ အပြန်အလှန်ပြောဆိုမှု ၂၁ ခုမှာ ကျွန်တော်တို့ ပါဝင်ခဲ့ပြီးပါပြီ။ သူတို့တောင်းဆိုတာ မလုပ်နိုင်သေးပါဘူး။”

၁၇ ဆိုတို၏ဇာတ်လမ်းက ‘အပြန်အလှန်ပြောဆိုခြင်း မောပန်းမှု’ ၏ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် ပြဿနာကို သရုပ်ဖော်သည်—ကျိုးကြောင်းဆီလျော်

ဆက်သွယ်မှု အမြောက်အမြား ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပေမဲ့ အပြန်အလှန်ပြောဆိုမှု ဖြစ်စဉ်တွေ အများကြီးရဲ့ ရလဒ်က

နားလည်မှုနည်းနည်းနဲ့ ပြောင်းလဲမှုမရှိပါဘူး။

ထို့ကြောင့် လိုအပ်ချက်မှာ အပြန်အနားယူမှု လုပ်ငန်းစဉ်များအတွက်သာမက ပိုမိုကောင်းမွန်သော လုပ်ငန်းစဉ်များအတွက်သာမက ပိုမိုကောင်းမွန်သော လုပ်ငန်းစဉ်များအတွက်လည်း

ရလဒ်မှာ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပိုင်ဆိုင်ပြီး တည်တံ့တဲ့ ပြောင်းလဲမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာပါတယ်။

အခြေအနေကို ပြောင်းလဲဖို့ စစ်မှန်တဲ့ရည်ရွယ်ချက်မရှိခြင်း၊ ဆန္ဒမရှိခြင်း သို့မဟုတ် နောက်ဆက်တွဲမလုပ်ဆောင်ခြင်းကဲ့သို့သော အပြန်အလှန်ပြောဆိုမှုများသည် စိတ်ပျက်အားလျော့မှုနှင့် စိတ်ပျက်အားလျော့မှုတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည့် အကြောင်းရင်းများစွာရှိနိုင်ကြောင်း ဆရာဝန်များ အသိအမှတ်ပြုကြသည်။

သို့သော် ဤကိစ္စရပ်များမှလွဲ၍ လုပ်ငန်းစဉ်ကိုယ်နှိုက်သည် စွမ်းရည်ရှိရမည်။

၁။ ရှုပ်ထွေးမှုကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရတဲ့ စိန်ခေါ်ချက်။

ရှုပ်ထွေးသောကိစ္စရပ်များတွင် ရှုပ်ထွေးမှုအပြည့်အဝကို ထည့်တွက်စဉ်းစားသည့် တုံ့ပြန်မှုများ လိုအပ်သည်။

အေ့ဒ်စ်အကျပ်အတည်းကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရာတွင် ကျား/မဆက်ဆံမှုကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခြင်း သို့မဟုတ် အကြမ်းဖက်ပဋိပက္ခကို အဆုံးသတ်ခြင်းတွင် ဆင်းရဲမွဲတေမှုကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခြင်း ပါဝင်နိုင်ကြောင်း အသိအမှတ်ပြုခြင်းက ပြဿနာတစ်ခုရှိ အခြေအနေတစ်ခုတွင် အချက်အလက်အားလုံးကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်း သင့်ကြောင်း နားလည်မှုတစ်ခုကို ထင်ဟပ်ပြသည်။

၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် အပြန်အလှန်ပြောဆိုဆွေးနွေးဆွေးနွေးသူချင်းများအား ဆက်သွယ်ရေးတွင် တောင်အာဖရိကနှင့် အခြား အပြန်အလှန်ပြောဆိုမှုများစွာ၏ အထောက်အကူပြုသူ အဒမ် ကာဟိန်းက လေ့ကျင့်မှုအသိုင်းအဝိုင်းနှင့်ပတ်သက်သော ကိစ္စရပ်များ၏ ရှုပ်ထွေးမှုကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရန် ထိရောက်သောဖြစ်စဉ်များအတွက် စံသတ်မှတ်ချက်များနှင့်ပတ်သက်၍ သူစဉ်းစားပုံကို ဖော်ပြခဲ့သည်။

( ပီတာ ဆန်ဂျ် ၊ ဂျော့ ရော့သ် နှင့် အော့တို စကာမာ တို့ အကြံပြု ခဲ့ သည့် အတိုင်း ) အတိုင်းအတာ သုံး ခု တစ်လျှောက် ၎င်း ၏ ရှုပ် ထွေး မှု အဆင့် အရ ပေး ထား သော မည်သည့် အခြေအနေ ကို မဆို အကဲဖြတ် နိုင် ပါ သည် ။

• ၎င်း၏ လူမှုရေးရှုပ်ထွေးမှုအဆင့်– လူမှုရေးရှုပ်ထွေးမှုမြင့်မားတဲ့ အခြေအနေမျိုးမှာ သရုပ်ဆောင် တွေဟာ (ယူနီယံထက်မဟုတ်ဘဲ) ရှုထောင့်အမျိုးမျိုးရှိတယ်။ ထို အခြေအနေများကို ကျွမ်းကျင်သူ များနှင့် အာဏာပိုင်များက မဖြေရှင်းနိုင်သော်လည်း ၊ သရုပ်ဆောင်သူများ သို့မဟုတ် ပါဝင်သူများ၏ တိုက်ရိုက် ပါဝင် မှု မှ သာလျှင် ဖြေရှင်း နိုင် ပါ သည် ။

• ၎င်း၏လှုပ်ရှားမှုအဆင့် – မြင့်မားသော လှုပ်ရှားမှုရှုပ်ထွေးမှုရှိသည့် အခြေအနေမျိုးတွင် အကြောင်းရင်းနှင့် အကျိုးသက်ရောက်မှုတို့သည် အာကာသနှင့် အချိန်အတွင်း အလှမ်းဝေးလှသည်။ အကြောင်းရင်းများမှာ မရှင်းပြနိုင်သည့်အတွက် ပထမဆုံးအတွေ့အကြုံမှတစ်ဆင့် အလွယ်တကူမဆုံးဖြတ်နိုင်ပါ။ ထိုသို့သောအခြေအနေများကို အစိတ်စိတ်အမြွှာမြွှာဖြင့် မဖြေရှင်းနိုင်သော်လည်း စနစ်တစ်ခုလုံးကိုသာ ကြည့်ခြင်းဖြင့်သာ ဖြေရှင်းနိုင်ပါသည်။

• ယင်း၏မျိုးရိုးဗီဇရှုပ်ထွေးမှုအဆင့်– မျိုးရိုးဗီဇရှုပ်ထွေးမှုမြင့်မားသည့် အခြေအနေမျိုးတွင် အနာဂတ်သည် အကျွမ်းတဝင်မရှိ၊ မဆုံးဖြတ်နိုင်ပါ။ ထို အခြေအနေ များ ကို အတိတ် မှ သင်ခန်းစာ များ သို့မဟုတ် လက်မ ၏ စည်းမျဉ်း များ ကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံး ခြင်း ဖြင့် မ ဖြေရှင်း နိုင် ပါ ၊ သို့သော် ပေါ်ထွက် လာ သော အနာဂတ် များ သို့ ပြောင်းလဲ ခြင်း ဖြင့် သာ ဖြစ် သည် ။ ၁၈

လူဦးရေ ၏ မ တူညီ သော အစိတ်အပိုင်း အများအပြား ပါဝင် သော လူမှုရေး ပြဿနာ များ သည် ‘ ပြဿနာ စနစ် ‘ တွင် လူ တိုင်း ပါဝင် သော ဖြေရှင်း ချက် များ အတွက် လိုအပ် သည် ။

သို့မှသာ လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်မှုအစီအစဉ်များသည် ရှုထောင့်များနှင့် အခန်းကဏ္ဍအားလုံးကို ပေါင်းစပ်ပေးနိုင်ပြီး ယင်းသည် အဘယ်အရာဖြစ်သည်ကို ဖြစ်စေသည်။

ပြီးတော့ လူတွေဟာ အချက်အလက်တွေ အများအပြားကို စတင် ခွဲထုတ်နိုင်ပါတယ်။ ပြဿနာအခြေအနေတွေကို ဩဇာလွှမ်းမိုးပြီး ဘယ်အပြောင်းအလဲတွေက အကြီးမားဆုံးဖြစ်မယ်ဆိုတာ သဘောတူကြတယ်။ သူတို့အပေါ် သက်ရောက်မှုရှိပါတယ်။

၂။ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ခြင်းရဲ့ စိန်ခေါ်ချက်။

ရှုပ်ထွေးမှုကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရန် စိန်ခေါ်ချက်ကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းရန် အတွေ့အကြုံ၊ စိတ်ဝင်စားမှု၊ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့် နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးရှိသည့် လူအုပ်စုအမျိုးမျိုးကို စုစည်းရန်နှင့် တစ်ခါတစ်ရံ အကြမ်းဖက်ပဋိပက္ခများ၏ သမိုင်းကြောင်းများနှင့် ပေါင်းစည်းရန်လိုအပ်သည်။

ဤပေါင်းစည်းမှုသည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော်လည်း ၎င်း၏ကြီးမားသောစိန်ခေါ်ချက်များကို တင်ပြနေသည်။

တစ်ခါတစ်ရံ လူတို့သည် ဘာသာစကားအမျိုးမျိုးပြောဆိုကြသည့် အပြန်အလှန်စကားများကို စတင်ပြောဆိုကြသည်။

သူ တို့ သည် သူ တို့ တွေ့ကြုံ ခဲ့ ရ သော စကားလုံး များ ၊ လုပ်ရပ် များ နှင့် အဖြစ်အပျက် များ ကို အလွန် ကွဲပြား ခြားနား သော အနက် များ ပေး ခြင်း သဘော မျိုး ဖြင့် အမြဲလိုလို နီးပါး ‘ ဘာသာစကား အမျိုးမျိုး ပြောဆို ခြင်း ‘ တွင် ရောက် ရှိ လာ ကြ သည် ။

စကားလုံးတွေနဲ့ လုပ်ရပ်တွေက ‘ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြော’ တာမဟုတ်ဘူး ဒါမှမဟုတ် ကိုယ့်အဓိပ္ပါယ်ကို သယ်ဆောင်တာမဟုတ်ဘူး။

ယင်းအစား သူတို့သည် မိမိတို့၏ကိုယ်ပိုင်အယူအဆဘောင်များမှတစ်ဆင့် စစ်ထုတ်ခြင်းဖြင့် ‘အဓိပ္ပာယ်ရှိ’ ဟူသောအဓိပ္ပာယ်ဖြင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံထားကြသည်။

ဤအယူအဆဘောင်များ ပိုမိုကွဲပြားလေ အနက်ပြန်ဆိုချက်များသည် သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ပိုများလေဖြစ်နိုင်ဖွယ်ရှိပြီး နားလည်မှုရရှိရန် စိန်ခေါ်ချက်များ ပိုများလေဖြစ်သည်။

ဤအခြေအနေများတွင် လိုအပ်သည့်အရာမှာ ပို၍ပြောဆိုဆက်သွယ်ဖို့မဟုတ်ဘဲ ပို၍နားလည်မှုရှိဖို့လိုသည်။

အပြုသဘောပါသော ရလဒ်များက ပါဝင်သူများသည် တူညီသောပန်းတိုင်တစ်ခုဆီသို့ လုပ်ဆောင်ရန် သဘောတူညီချက်တစ်ခုဖြစ်သည့် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ရန် ကတိကဝတ်တစ်ခုဖြင့် လုပ်ငန်းစဉ်မှ ထွက်ပေါ်လာရန် လိုအပ်သည်။

ထိုသို့ပြုလုပ်ရန် စကားလုံးများ၊ လုပ်ရပ်များနှင့် အဖြစ်အပျက်များကို သူတို့ပေးသည့် အဓိပ္ပာယ်အမျိုးမျိုးကို အသိအမှတ်ပြုပြီး တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုရန် အပြန်အလှန်ယုံကြည်စိတ်ချမှုနှင့် လက်ခံမှုအလုံအလောက် တည်ဆောက်ရမည်ဖြစ်သည်၊ သို့မှသာ တူညီသောဘာသာစကားကို အနည်းဆုံး အများသုံးစိတ်ဝင်စားမှုကိစ္စများနှင့်ပတ်သက်၍ အတူတကွ တူညီသောဘာသာစကားကို တည်ဆောက်နိုင်ကြသည်။

ဒီထက်ပိုပြီး ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်တဲ့ အဓိပ္ပာယ်ပြုလုပ်မှုနဲ့ပဲ သူတို့ဟာ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်မှုအတွက် အုတ်မြစ်တစ်ခု ရှိပါလိမ့်မယ်။

၃။ ဆန်းသစ်တီထွင်မှုတွေ ထုတ်လုပ်ဖို့ စိန်ခေါ်ချက်။ 

လူ့ အဖွဲ့အစည်း များ သည် အပြန်အလှန် ဆွေးနွေး မှု လုပ်ငန်းစဉ် များ သို့ ပြောင်းလဲ နေ ကြ သည် အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ‘ အစိုးရ – ပုံမှန် အတိုင်း ‘ သည် သူ တို့ ၏ ပြဿနာ များ ကို လုံလောက် စွာ မ ဖြေရှင်း နိုင် သောကြောင့် ဖြစ် သည် ။ 

အစိုးရများစွာသည် ထိုပြဿနာများအတွက် အဖြေမရှိကြောင်း အသိအမှတ်ပြုကာ ထိုသို့သောဖြစ်စဉ်များကို အစပြု သို့မဟုတ် ကြိုဆိုခဲ့ကြသည်။ 

တကယ့်ကို ခြားနားတဲ့ အသစ်အဆန်းတွေ ချဉ်းကပ်ဖို့ လိုအပ်တယ်ဆိုတာ ဘက်စုံမှာ သိထားကြတယ်။ 

အချို့သောပညာရှင်များက အဲလ်ဘတ် အိုင်းစတိန်း၏ ဤအချက်ကို ကိုးကားဖော်ပြသည်– ‘ပြဿနာတွေကို သူတို့ဖန်တီးပေးခဲ့တဲ့ အတွေးအခေါ်တွေရဲ့ တူညီတဲ့အဆင့်နဲ့ မဖြေရှင်းနိုင်ပါဘူး’ ဆိုတဲ့ အချက်ကို ဖော်ပြထားပါတယ်။ 

ဆန်းသစ်တီထွင်မှုများ ထုတ်လုပ်ရန် အပြန်အလှန်ပြောဆိုမှုများသည် စနစ်တကျချဉ်းကပ်နည်းတစ်ခုအတွက် အခြေခံကို ဖန်တီးပြီး စုပေါင်းလုပ်ဆောင်မှုအတွက် အုတ်မြစ်တစ်ခု တည်ဆောက်ရမည်ဖြစ်သည်။

ထို့ပြင် ၊ ဤ ဖြစ်စဉ် များ သည် အဆင့် အားလုံး တွင် လွှမ်းမိုး နေ သော ယူဆချက် များ ကို စိန်ခေါ် ရန် နှင့် အဆင့် အားလုံး တွင် သိသာထင်ရှား သော ပြောင်းလဲ မှု များ ကို စိန်ခေါ် ရန် ပါဝင် သူ များ ကို စွမ်းအား ပေး ရ မည် ။

၄။ ဆွေးနွေးဆွေးနွေးခြင်းရဲ့ စိန်ခေါ်ချက်။ 

လူမှုရေးအပြောင်းအလဲက ရွေးချယ်ရွေးချယ်မှုများကို ဖွဲ့စည်းနိုင်စွမ်းနှင့် နောက်ဆုံးတွင် ခက်ခဲသောဆုံးဖြတ်ချက်များချရန် စွမ်းရည်လိုအပ်ပြီး သိသာထင်ရှားသော လဲလှယ်မှုများ လိုအပ်လေ့ ရှိသည်။ 

ဒါက စေ့စပ်ဆွေးနွေးမှုပါ။  ယင်းတွင် စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရေးကို ထောက်ခံသော မူဝါဒများ နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ကို ကာကွယ်ပေးသော မူဝါဒများအကြား ရွေးချယ်မှု၊ သို့မဟုတ် ပြည်သူ့လုံခြုံရေး အကျိုးစီးပွားတွင် အချို့သော ပြည်သူ့ လွတ်လပ်ခွင့်များကို စွန့်လွှတ်ရန် ရွေးချယ်ခြင်းကဲ့သို့ ၊ ယှဉ်ပြိုင်ရန် ရွေးချယ် မှု များ ကို ဂရုတစိုက် ချင့်ချိန် ခြင်း ပါဝင် သည် ။ 

ဆွေးနွေးဆွေးနွေးရန် ခိုင်မာသော လူ့အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စွမ်းရည်ကို အထောက်အကူပြုရန် အပြန်အလှန်ပြောဆိုမှုဖြစ်စဉ်များသည် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် လိုအပ်သော ကုန်သွယ်မှုများကို ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးရန် အခြေခံတစ်ခုအဖြစ် ယုံကြည်စိတ်ချမှု ဝန်းကျင်တစ်ခုကို တည်ထောင်ရမည်။ 

လူ့အဖွဲ့အစည်းများသည် သူတို့၏ဆုံးဖြတ်ချက်များ၏ အကျိုးဆက်များအတွက် အပြန်အလှန် တာဝန်ယူနိုင်စေသည့် အပြန်အလှန်နားလည်မှုနှင့် သာမန်ရည်ရွယ်ချက်ကိုလည်း ဖန်တီးရမည်။

၅။ တည်မြဲသောရလဒ်များရရှိရန် စိန်ခေါ်ချက်။  

မညီမျှမှု သို့မဟုတ် သီးသန့်ထားခြင်းကဲ့သို့သော ရေရှည်ပြဿနာများ အကျပ်အတည်း ကြုံရသည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ရလဒ်များ မြန်မြန်ရရှိရန် အရေးတကြီး သဘောထားရှိကြောင်း နားလည်နိုင်ပါသည်။ 

ထိုသို့သောအခြေအနေမျိုးတွင် သဘာဝစိတ်က အကျွမ်းတဝင်ရှိသော ပြဿနာဖြေရှင်းသူများကို တောင်းဆိုပြီး အကျပ်အတည်းနှင့် ၎င်း၏အခြေခံအကြောင်းရင်းနှစ်ရပ်စလုံးကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရန် ရေရှည်အစပြုလုပ်ဆောင်မှုတစ်ခုကို ကြံစည်မည့်အစား မျက်မြင်ရလက္ခဏာများကို တိုက်ခိုက်ရန်ဖြစ်သည်။ 

သို့သော် ထိုကဲ့သို့သော အကျပ်အတည်းတုံ့ပြန်မှုများမှ ထွက်ပေါ်လာသည့် ဖြေရှင်းနည်းများသည် များသောအားဖြင့် သက်တမ်းတိုလေ့ရှိသည်။ 

ယင်းနှင့်ဆန့်ကျင်လျက် တည်တံ့သောရလဒ်များက ထိုအရေးတကြီးဖိအားများနှင့် ရင်ဆိုင်ရချိန်တွင် ရေရှည်ရှုမြင်ချက်ကို ထိန်းသိမ်းထားရန် တောင်းဆိုထားသည်။ 

သူတို့က ရလဒ်တွင် အစုရှယ်ယာရှိသူများ၏ အပြည့်အစုံကို ပါဝင်စေရန် ၊ အခြေခံ ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရန်နှင့် လက်လှမ်းမီသော အကျပ်အတည်းများကို ကိုင်တွယ် ဖြေရှင်းရန်နှင့် ချက်ချင်း အကျပ်အတည်း ပြီးနောက် ထို နက်ရှိုင်းသော ကိစ္စရပ်များကို ဆက်လက် လုပ်ဆောင်ရန် လူများအား လှုံ့ဆော်မှုနှင့် ကျွမ်းကျင် မှုများကိုပေးသော နည်းလမ်းတစ်ခုဖြင့် ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သည် ။ 

ထိုကဲ့သို့ ချဉ်းကပ်မှု တစ်ခုသည် ‘ လျင်မြန် စွာ ဖြေရှင်း ခြင်း ‘ တစ်ခုထက် အချိန်ပိုလိုသည် ၊ သို့သော် ၎င်းသည် လက်ရှိ ပြဿနာကို ကိုင်တွယ် ဖြေရှင်းရန်နှင့် သူတို့ ထွက်ပေါ်လာသောအခါ အနာဂတ်စိန်ခေါ်မှု များကို ကိုင်တွယ် ဖြေရှင်းရန် လူမှုရေး စွမ်းရည် တည်ဆောက်ရန် ပိုမိုကြီးမားသော မျှော်လင့်ချက်ကို ကမ်းလှမ်းသည် ။

ဤအခန်းသည် ဤလက်စွဲစာအုပ်တွင်ဖော်ပြထားသော ကိုးကားချက်များနှင့် ကိစ္စရပ်နမူနာများတွင် ရိုက်ကူးထားသော အပြန်အလှန်ပြောဆိုမှုလုပ်ငန်းကို သက်ဝင်လှုပ်ရှားစေသည့် အရေးတကြီး လိုအပ်သည့် သဘောထားကို ဖော်ပြရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ 

ဖော်ပြထားတဲ့ အဆင့်မြင့်လိုအပ်တဲ့ အမျိုးအစားနှစ်မျိုးက အထောက်အပံ့ဖြစ်ပါတယ်။  တစ်ဖက် တွင်မူ  လူမှုရေးစိန်ခေါ်ချက်များအတွက် တည်မြဲသောချဉ်းကပ်နည်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရန် ထိရောက် သောအုပ်ချုပ်မှုလိုအပ်မှုက မိမိတို့၏ပြဿနာများကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရန် လူတို့ကို စေ့စပ်ပေးပြီး အခွင့် အာဏာပေးသည့်ဖြစ်စဉ်များကို တောင်းဆိုထားသည်။ 

အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ ဒီမိုကရေစီယဉ်ကျေးမှုကို တည်ဆောက်ရန်လိုအပ်မှုမှာ ထိုသို့သောဖြစ်စဉ်များလိုအပ်သည့် စွမ်းပကားများကို ခိုင်ခံ့စေဖို့လိုသည်။ 

နောက်အခန်းနှစ်ခန်းက အပြန်အလှန်ပြောဆိုမှုဟာ ဒီလိုလိုအပ်ချက်တွေကို ဖြည့်ဆည်းပေးဖို့ သင့်တော်တဲ့ နည်းလမ်းဖြစ်တယ်လို့ ထင်ကြတာလဲဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို သုံးသပ်ကြည့်ကြတယ်။ အပြန်အလှန်ပြောဆိုမှုက ဘာလဲလို့ ထင်ကြတယ်၊ ဒီလိုလိုအပ်ချက်တွေအပေါ် အကျိုးသက်ရောက်နိုင်တဲ့ အပြုသဘောဆောင်တဲ့ ပြောင်းလဲမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်စေတယ်လို့ သူတို့ယူဆကြတယ်။

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: