ဆင္ျခင္တံုတရား၏ လက္တံမ်ား (၂)


ေက်ာ္၀င္း

ဆင္ျခင္တံုတရားႏွင့္ ဥာဏ္အလင္းေခတ္အျမင္

မထိတ္သာ မလန္႔သာ လုပ္ရပ္မ်ားေၾကာင့္ အေမွာင္လႊမ္းေနေသာ ကမၻာႀကီးတြင္ ဆင္ျခင္တံုတရားမွာ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ႏွင့္ ယံုၾကည္မႈမ်ားအတြင္း သန္စြမ္းေသာ ေရခံေျမခံတစ္ခု ျဖစ္ႏိုင္စရာရွိပါသည္။ ဘာေၾကာင့္ ဒီလိုျဖစ္ႏိုင္သည္ကို အလြယ္တကူ နားလည္ႏိုင္ပါသည္။ ကၽြန္ေတာ္တို႔အေနနဲ႔ႏွင့္ စိတ္မခ်မ္းသာစရာ သို႔မဟုတ္ စိတ္အေႏွာက္အယွက္ျဖစ္စရာ တစ္စံုတစ္ခုႏွင့္ ႐ုတ္တရက္ေတြ႕ရသည့္အခါတိုင္း တစ္စံုတစ္ရာတံု႔ျပန္မိၾကပါ လိမ့္မည္။ ဒီလိုတံု႔ျပန္သည့္အခါမ်ိဳးမွာပင္ ကၽြန္ေတာ္တို႔၏ တံုျပန္ပံုမွာ ေလ်ာ္ကန္သင့္ျမတ္ပါ၏ေလာ၊ အလုပ္လမ္း ညႊန္ျဖစ္ႏိုင္ပါမည္ေလာ…စသျဖင့္ ဆင္ျခင္တံု တရားျဖင့္ ေမးခြန္းထုတ္မိၾကပါလိမ့္မည္။

The Theory Of Moral Sentiments
The Theory Of Moral Sentiments

အျခားေသာသူမ်ား၊ အျခားေသာယဥ္ေက်းမႈမ်ား၊ အျခားေသာေျပာဆိုခ်က္မ်ားႏွင့္ပတ္သက္လွ်င္လည္း မွန္မွန္ ကန္ကန္လည္း သေဘာေပါက္ေစရန္၊ တံု႔ျပန္ဆက္ဆံႏိုင္ရန္၊ အက်ိဳးသင့္အေၾကာင္းသင့္ စဥ္းစားဆင္ျခင္ၾကရပါသည္။ မိမိ အျမင္၊ မိမိအယူအဆႏွင့္ မတူညီသည္ပင္ျဖစ္ေစ၊ တန္ဖိုးထား ေလးစားဖို႔ သေဘာထားႀကီးစြာ ခြင့္ျပဳဖို႔အတြက္ မတူေသာ အေၾကာင္းအျခင္းအရာမ်ားကို ဆင္ျခင္သံုးသပ္ၾကရပါသည္။ အလားတူပင္ မိမိတုိ႔ကိုယ္တိုင္ က်ဴးလြန္မိေသာ အမွားမ်ားႏွင့္ ပတ္သက္လွ်င္လည္း ဆင္ျခင္တံုတရားႏွင့္ပင္ ျပန္လည္စိစစ္ၾက ရပါသည္။ ထိုကဲ့သို႔ေသာ အမွားမ်ိဳး ေနာင္တစ္ႀကိမ္ ထပ္မမွား မိေစရန္ ႀကိဳးစားေလ့လာၾကရျခင္းျဖစ္သည္။

ထိုသေဘာကို အေျမာအျမင္ႀကီးေသာ ဂ်ပန္စာေရး ဆရာႀကီးႏွင့္ ဒသနပညာရွင္ျဖစ္သူ “ကင္ဇာဗ်ဴ႐ို အိုအဲ” ၏ စကားတစ္ခြန္တြင္ေတြ႕ႏိုင္သည္။ စစ္ျပီးေခတ္ ဂ်ပန္ႏိုင္ငံ၏ ေရြးခ်ယ္မႈႏွင့္ပတ္သက္ၿပီး မစတာအိုအဲက ယခုလို ခ်င့္ခ်င့္ခ်ိန္ ခ်ိန္ေျပာခဲ့ဘူးသည္။ “ကၽြန္ေတာ္တို႔အေနႏွင့္ နယ္ပယ္သိမ္းပိုက္ က်ဴးေက်ာ္ေရး စစ္သမိုင္းကို ျဖတ္သန္းခဲ့ရဖူးေခ်ၿပီ။ ဒီသမိုင္းမွာ မလွပေသာ အက်ိဳးဆက္မ်ားကိုလည္း နာလည္သိရွိခဲ့ၾကၿပီး ျဖစ္သည္။ ဂ်ပန္၏ အနာဂတ္ကို ဘယ္ပံုတည္ေဆာက္ ၾကမည္နည္း။ ဒီမိုကေရစီႏိုင္ငံေရးစနစ္ကို စြဲၿမဲရန္ ေနာက္ထပ္ စစ္ပြဲတစ္ခု မက်ဴးလြန္မိေစရန္ လံုေလာက္ေသာ အေၾကာင္း ေပါင္း အေျမာက္အမ်ားရွိေနၿပီျဖစ္ပါသည္။ ဆင္ျခင္တံုတရား ျဖင့္ အတိတ္ကိုၾကည့္ၿပီး ဆင္ျခင္တံုတရားျဖင့္ပင္ အနာဂတ္ကို တည္ေဆာက္ရေပမည္။” ဟူ၏။

အခ်ိဳ႕ေသာ အျပဳအမူႏွင့္ေပၚလစီမ်ားမွာ ျမင္သာထင္သာ ထိခိုက္နစ္နာမႈမ်ိဳး မရွိေသာ္လည္း ဆိုး၀ါးလွ ေသာ အက်ိဳးဆက္မ်ားကား အမွန္ပင္ရွိတတ္ပါသည္။ ထိုကဲ့သို႔ေသာကိစမ်ားကို ရင္ဆိုင္ေျဖရွင္ရာတြင္လည္း ကၽြန္ေတာ္တို႔အေနႏွင့္ ဆင္ျခင္တံုတရားကိုသာ အားျပဳၾကရပါလိမ့္မည္။ ဒါေၾကာင့္ အေကာင္းဆံုးဥပမာကို ကပ္ဆိုးမ်ားႏွင့္ပတ္သက္ျပီး ကၽြန္ေတာ္တို႔ စဥ္းစားတံု႔ျပန္ပံုတြင္ ေတြ႕ႏိုင္ပါသည္။ ဒီကပ္ဆိုးမ်ားကို ေပၚလစီတစ္ ရပ္ရပ္ႏွင့္ ခ်က္ခ်င္းလက္ငင္းတားဆီးႏိုင္သည္မဟုတ္။ သူဟာႏွင့္သူ မီးဇာကုန္လွ်င္ ရပ္သြားလိမ့္မည္။ ဘာမွ် မတက္ႏိုင္ စသည္ျဖင့္ လြဲလြဲမွားမွား မွတ္ယူခဲ့ၾကသည္က မ်ားသည္။ ထိုသုိ႔ေသာ အမွတ္မွား အယူမွားေၾကာင့္ပင္ ကပ္ေဘးေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားမွာ တားဆီပိတ္ပင္မႈ အလ်ဥ္းမရွိဘဲ သက္ဆိုးရွည္ၾကာခဲ့ရသည္။ ဒီျပသနာကို ေလးနက္ေသာ ဆင္ျခင္တံုတရားႏွင့္ ခ်ဥ္းကပ္ႏိုင္ၾကမည္ဆိုလွ်င္ အေျခအေနမွာ ယခုကဲ့သို႔ မဆိုးႏိုင္ဟု ထင္သည္။

စင္စစ္ ကပ္ေဘးမ်ားအတြင္း လူေတြ ငတ္မြတ္ေသဆံုးၾကရသည္မွာ စားစရာမရွိေသာေၾကာင့္မဟုတ္။ စားစရာ၀ယ္ဖို႔ ၀င္ေငြမရွိသည္က အဓိကျဖစ္သည္။ အထူးသျဖင့္ အလုပ္လက္မဲ့ျပသနာ၊ ေစ်းကြက္မ်ား က်ဥ္းက်ံဳ သြားသည့္ျပသနာ၊ လယ္ယာလုပ္ငန္းမ်ား ပ်က္စီးဆံုးပါးသြားသည့္ျပသနာစေသာ စီးပြားေရးကပ္ေဘးမ်ားေၾကာင့္ လူ႔အလႊာတစ္ခုမွ လူမ်ား၏ ၀ယ္ႏိုင္စြမ္းအား သိသိသာသာက်ဆင္းသြားျခင္းျဖစ္သည ္။ ေသၾက၊ ေၾကၾကၿပီဆို လွ်င္လည္း ထိုသို႔ေသာ ဖိုးသုညေတြသာ ေရွ႕ဆံုးကေသၾကရျခင္းျဖစ္သည္။ သို႔ျဖစ္ရာ သူတို႔အတြက္ အေရးေပၚ ေထာက္ပံ့ေရးအစီအစဥ္မ်ားထက္ ပိုအေရးႀကီးသည္မွာ အလုပ္အကိုင္ရရွိေရးအစီအစဥ္မ်ား ေဆာင္ရြက္ေပးႏိုင္ လွ်င္ ကပ္ေဘးႀကီးမ်ားကို မတားႏိုင္ေသာ္မွ အေသအေပ်ာက္စာရင္းကို သိသိသာသာ ေလွ်ာ့ခ်ႏိုင္စရာရွိပါသည္။

ေျပာရလွ်င္ သဘာ၀ကပ္မ်ားမွာ မေကာင္းဆိုး၀ါးေတြႏွင့္ တူပါသည္။ ကံနိမ့္သူမ်ားသာ တေစေျခာက္ခံရ သည္ဆိုေသာ ဆို႐ိုးစကားအတိုင္းပင္ ကပ္ေဘးေၾကာင့္ အသက္ေပးရသူမ်ားမွာ လူ႔အဖြဲ႕အစည္း၏ ကံမေကာင္း အေၾကာင္းမလွရွာသူေတြသာမ်ားပါသည္။ သူတို႔တစ္ေတြ၏ နိမ့္ပါေသာ ကံၾကမာကို အစီအစဥ္ရွိရွိျမႇင့္တင္ေပးႏိုင္ လွ်င္ ကပ္ေဘးႀကီးမ်ားကို တားဆီႏိုင္စရာရွိပါသည္။ သို႔ႏွင့္တိုင္ ကၽြန္ေတာ္တို႔၏ ကပ္ေဘးႀကီးမ်ားအေပၚ တံု႔ျပန္ ပံုမွာ အေတာ္စိတ္ပ်က္စရာေကာင္းလွသည္။ က်ိဳးေၾကာင္းဆီေလ်ာ္မႈမရွိေသာ အဆိုးျမင္မ်ားျဖင့္ ရပ္ခံျခင္း၊ ဘာမွ မျဖစ္သေယာင္ ဟန္ေဆာင္ဖံုးဖိျခင္း၊ “ၿပီးေတာ့လည္း ၿပီးတာပါပဲ” ဟု ခပ္လြယ္လြယ္ေတြးကာ ဥေပကာျပဳထား ျခင္း စသည္.. စသည္မ်ားျဖစ္သည္။ တာ၀န္မယူရဲေသာ စိတ္အခံကိုေဖာ္ျပေနသလို ဆင္ျခင္တံုတရားကင္းမဲ့မႈ၏ လက္ဏာမ်ားလည္းျဖစ္ပါသည္။

သဘာ၀ပတ္၀န္းက်င္ကိစတြင္လည္း ထိုအတိုင္းပင္ျဖစ္သည္။ သဘာ၀ပတ္၀န္းက်င္ ယိုယြင္းမႈေတာ္ ေတာ္မ်ားမ်ားမွာ ကမၻာႀကီးကို တမင္ဖ်က္လိုဖ်က္ဆီး လုပ္လိုသည္ထက္၊ အသိပညာခ်ိဳ႕တဲ့မႈ၊ ဆင္ျခင္တံုတရား ကင္းမဲ့မႈမ်ားေၾကာင့္ ေပၚထြက္လာသည္က မ်ားပါသည္။ မည္သို႔ေသာအေၾကာင္းေၾကာင့္ ေပၚထြက္လာသည္ျဖစ္ ေစ အက်ိဳးဆက္ကား အႏၱရာယ္ႀကီးလွသည္။ လူသားတို႔၏ အသိဥာဏ္ႏံုနဲ႔မႈ၊ စာနာစိတ္ကင္းမႈ၊ ေခါင္းမာမႈ စေသာအေၾကာင္းမ်ားေၾကာင့္ျဖစ္ေပၚလာရေသာ သဘာ၀ပတ္၀န္းက်င္ ယုိယြင္းမႈမ်ားကို တားဆီးႏိုင္ဖို႔ဆိုလွ်င္ “ဆင္ျခင္တံုတရား” သည္သာ “အခရာ” ျဖစ္သည္။ လူထုဆင္ျခင္တံုတရားကို ပ်ိဳးေထာင္ေပးျခင္းျဖင့္ သဘာ၀ ပတ္၀န္းက်င္ယိုယြင္းမႈကို ထိထိေရာက္ေရာက္ ကာကြယ္တားဆီးႏိုင္စရာရွိပါသည္။

ကၽြန္ေတာ္အေနႏွင့္ ဆင္ျခင္တံုတရား၏ အခန္းက႑ကို ယခုကဲ့သို႔ ဋီကာခ်ဲ႕ေနရသည္မွာ အေၾကာင္းရွိ ေသာေၾကာင့္ျဖစ္ပါသည္။ ဆင္ျခင္တံုတရားအေပၚ အေျခခံေသာ က်င့္၀တ္အယူအဆအေပၚ အသည္းအသန္ တိုက္ခိုက္ၾကသည္မ်ား မၾကာေသးမီက ေပၚထြက္လာေသာေၾကာင့္ျဖစ္ပါသည္။ “လူ႔စိတ္တၱေဗဒႏွင့္ပတ္သက္ ေသာဥာဏ္အလင္းေခတ္အျမင္မ်ားမွာ လူသား၏ (ပဋိသေႏၶစိတ္အရ) တံု႔ျပန္မႈမ်ားကို လ်စ္လ်ဴ႐ႈထားခဲ့သည္” ဆိုေသာ ပါေမာက ဂလိုဗာ၏အဆိုကို ယခုစာစု အေရွ႕ပိုင္းကပင္ေဖာ္ျပခဲ့ၿပီးျဖစ္သည္။ “ဆင္ျခင္တံုတရားအေပၚ အားျပဳအေျခခံေသာ လူ႔အျပဳအမူဆိုင္ရာ က်င့္၀တ္အယူအဆ (ဥာဏ္အလင္းေခတ္အျမင္ပင္ျဖစ္ပါသည္။) က လူ႔ အျပဳအမူႏွင့္ လူသားတို႔၏ တန္ဘိုးထားမႈမ်ားအေပၚ အခုိင္အမာ ၾသဇာလႊမ္းမိုးထားေသာ ယဥ္ေက်းမႈဓေလ့မ်ား ၏ အခန္းက႑ကို ပစ္ပယ္ထားသည္” ေၾကာင့္ ျဖစ္ပါသည္။

ဒီေနရာတြင္ ကၽြန္ေတာ္တို႔အေနႏွင့္ ဆိုးခဲ့ပါအဆိုမ်ား (တစ္နည္းဥာဏအလင္းေခတ္အေပၚ ေ၀ဖန္ခ်က္ မ်ား) ကို ေလ့လာဆန္စစ္ဖို႔ လိုလာသည္။ ဆင္ျခင္တံုတရား၏ လက္တံမ်ားသည္ လူ႔စိတၱေဗဒ၏ အစြမ္းထက္ ေသာ သက္ေရာက္မႈမ်ားႏွင့္ ဆက္စပ္ရမည္ေလာ။ သို႔မဟုတ္ အႏွံ႔အျပားသေဘာေဆာင္ေနေသာ ယဥ္ေက်းမႈ ဓေလ့မ်ားႏွင့္ ခ်ိန္ညွိဖို႔လိုမည္ေလာ။ ကၽြန္ေတာ္တို႔အနာဂတ္ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္မ်ားႏွင့္ ဘ၀ေနနည္း ထိုင္နည္းမ်ားမွာ ကၽြန္ေတာ္တို႔ ဆင္ျခင္သံုးသပ္၊ အကဲျဖတ္ခ်က္မ်ားအေပၚ ႀကီးမာစြာ တည္မွီေနပါလိမ့္မည္။

ဒီေနရာမွာ ဂလိုဗာ၏အျမင္မွစတင္ပါမည္။ သူက လူသားတို႔အတြက္ “စိတၱေဗဒသစ္” လိုလိမ့္မည္ဟု အဆိုျပဳခဲ့သည္။ ႏိုင္ငံေရးႏွင့္ စိတၱေဗဒတို႔ အျပန္အလွန္ေက်းဇူးျပဳႏိုင္ေသာ နည္းလမ္းမ်ားကို ထည့္သြင္းစဥ္းစား ရမည္ဟု ဆိုသည္။ လူသားတို႔အေနႏွင့္ မိမိ၏ ပဋိသေႏၶစိတ္အရပင္ ရက္စက္ၾကမ္းၾကဳတ္မႈမ်ားကို မႏွစ္ျမိဳ႕ဟုဆုိ လွ်င္ “ႏိုင္ငံေရး အ႐ိုင္းအစိုင္း၀ါဒ” (Political Barbarism) ဆန္႔က်င္ေရးအတြက္ ေမွ်ာ္လင့္ႏိုင္စရာ အျပည့္အ၀ ရွိ ပါသည္။ လူသားမဆန္ေသာ ရက္စက္ၾကမ္းၾကဳတ္မႈမ်ားေပၚေပါက္လာသည့္အခါတိုင္း သူ႔အလိုလို တံု႔ျပန္ဆန္႔ က်င္လာၾကပါလိမ့္မည္။ တကယ္လို႔သာ ဒီအတိုင္း အမွန္တကယ္ျဖစ္လွ်င္ လူတစ္ဦးခ်င္းအတြက္ေရာ၊ လူ႕အဖြဲ႕ အစည္းအတြက္ပါ က်င့္၀တ္စံ ႏံႈးစံမ်ား ဖြံ႕ၿဖိဳးေစေရး၊ ေလ့က်င့္ပြားမ်ားေစေရးအတြက္ အခြင့္အလမ္းအျပည့္အ၀ရွိ ႏိုင္ပါသည္။

ေျပာရလွ်င္ ကၽြန္ေတာ္တို႔တြင္ က်င့္၀တ္ဆိုင္ရာ အရင္းအျမစ္မ်ား အမွန္ပင္ရွိပါသည္။ ဒီသေဘာကို ဂလိုဗာက “ကိုယ္ပိုင္က်င့္၀တ္ အမွတ္အသား၏ ကိုယ္ပိုင္ခံစားသိ” ဟု ၀ိၿဂိဳလ္ျပဳခဲ့သည္။ သို႔ႏွင့္တိုင္ ရက္စက္ ၾကမ္ၾကဳတ္မႈမ်ားကို လက္ေတြ႕ထိန္းခ်ဳပ္ဖို႔ဆိုလွ်င္ သူသား၏ တံုျပန္မႈမ်ားထဲတြင္ သူေျပာသာ “ကိုယ္ပိုင္က်င့္၀တ္ အမွတ္အသားမ်ား၏ ကိုယ္ပိုင္ခံစားအသိ” ကို နက္႐ိႈင္းစြာ အျမစ္တြယ္ေနဖို႔လိုပါလိမ့္မည္။ ဂလိုဗာက အေရးႀကီး သည္ဟု ယူဆရေသာ တံု႔ျပန္မႈႏွစ္မ်ိဳးကို ေရြးထုတ္ျပသည္။ “ေလးစားတန္ဖိုးမႈ” ႏွင့္ “ေထာက္ထားစာနာမႈ” တို႔ ျဖစ္သည္။ အနာဂတ္ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္မ်ားမွာ အဆိုပါတံု႔ျပန္မႈႏွစ္မ်ိဳးကို ျပဳစုပ်ိဳးေထာင္မႈအေပၚ မူတည္လိမ့္မည္ဟု ဆိုသည္။ လူ႔အျပဳအမူတိုင္းတြင္ “ကိုယ္ပိုင္က်င့္၀တ္အမွတ္အသားမ်ား၏ ကိုယ္ပိုင္အသိ” စြဲႏိုင္ေနသမွ် ဆိုခဲ့ပါ တံု႔ျပန္မႈႏွစ္မ်ိဳး ထြန္းကားေနလိမ့္မည္ဟုလည္း မွတ္ခ်က္ျပဳသည္။ ထိုသည္ကိုက သူက “စိတၱေဗဒသစ္” ဟု ဆို လိုက္ျခင္းျဖစ္သည္။

ဥာဏ္အလင္းေခတ္အျမင္မ်ားအေပၚ အျပည့္အ၀ ဘ၀င္က်ဟန္မရွိေသာ ဂလိုဗာက “စိတၱေဗဒသစ္ ဘက္သို႔ ဦးလွည့္သင္ၿပီ” ဟု အႀကံျပဳလုိက္သည္။ သူ႔အျမင္အရ ဥာဏ္အလင္းေခတ္ စိတၱေဗဒမွာ ပါးလ်ၿပီး ယႏၱရားဆန္သည္မဟုတ္ပါလား။ သို႔အတြက္ ဥာဏ္အလင္းေခတ္ စိတၱေဗဒေဟာင္းေနရာတြင္ ပိုမိုေထြျပားသည့္ တိုင္ အမွန္ႏွင့္ပိုနီးေသာ စိတၱေဗဒသစ္ႏွင့္ အစားထိုးရမည္ဟု ဆိုလိုရင္းျဖစ္သည္။ ကၽြန္ေတာ္သေဘာေျပာရရင္ ဂလိုဗာ၏ ရွင္းလင္းျပခ်က္မ်ားမွာ ေရပတ္မ၀င္မဟုတ္သည့္တိုင္ ေယဘုယ်လက္ခံႏိုင္စရာရွိပါတယ္။ တစ္ခုပဲ ရွိသည္။ သူ၏ဥာဏ္အလင္းေခတ္အေပၚ သေဘာထားမွာ တရားမွ်တမႈရွိပါ၏ေလာ ဆိုသည္ကိုမူ ဆန္းစစ္ဖို႔ လိုပါ လိမ့္မည္။

ဂလိုဗာအေနႏွင့္ ဥာဏ္အလင္းေခတ္၏ ဆိုးယုတ္ေသာနမူနာ (စတာလင္ႏွင့္ ပိုလ္ေပါ့) ကိုသာ ထုတ္ ႏႈတ္ျပခဲ့သည္။ ေကာင္းျမတ္ေသာ နမူနာျဖစ္သည့္ အဒမ္စမစ္ကိုမူ မညႊန္းခဲ့။ စင္စစ္ အဒမ္းစမစ္ဆိုေသာ ပုဂၢိဳလ္ ႀကီးမွာ ေစ်းကြက္စီးပြားေရးစနစ္၏ ေခါင္းကိုင္ဖခင္ျဖစ္႐ံုမွ်မက “က်င့္၀တ္ခံစားမႈသီအိုရီ” (The Theory Of Moral Sentiments) က်မ္းကို ျပဳစုခဲ့သူျဖစ္သည္။ စိတ္လႈပ္ရွားမႈႏွင့္ စိတၱေဗဒတံု႔ျပန္မႈမ်ား၏ အေရးပါပံုကို ဂလိုဗာထက္ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာေစာၿပီး သုေတသနလုပ္ခဲ့သူျဖစ္သည္။ ဂလိုဗာေျပာေနေသာ လူသားစိတၱေဗဒတံု႔ ျပန္မႈမ်ား၏ အေရးပါပံုကို ဂလိုဗာထက္ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာေစာၿပီး သုေတသနျပဳလုပ္ခဲ့သူျဖစ္သည္။ ဂလိုဗာေျပာေန ေသာ လူသားစိတၱေဗဒအေၾကာင္းကိုပင္ “စမစ္” က “လူသားျဖစ္မႈ၏ လိုလားခ်က္မ်ား” ဆိုေသာ ေခါင္းစဥ္ျဖင့္ အက်ယ္အျပန္႔ ေဆြးေႏြးခဲ့ၿပီးျဖစ္သည္။ ေခတ္သစ္ ေဘာဂေဗဒက ဒီပုဂိၢဳလ္ႀကီး၏ဒသနကို အလြန္က်ဥ္းေျမာင္း စြာအဓိပၸာယ္ဖြင့္ထားသည့္ “ကိုယ္က်ိဳးစီးပြား” ဆိုသည္ေလာက္ႏွင့္ ေဘာင္ခတ္ထားခဲ့ေသာ္လည္း “စမစ္” ကား လူသားအားလံုးကို ကိုယ္စားျပဳသူျဖစ္သည္။ “စမစ္”၏ အေျခခံက်မ္းမ်ားကို ႏွံ႔ႏွံ႕စပ္စပ္ေလ့လာသူဆိုလွ်င္ က်န္ အခ်က္ကို ေကာင္းစြာ မွန္းဆႏိုင္စရာရွိပါသည္။

ထိုသို႔ေသာ ဂုဏ္အင္မ်ားႏွင့္ျပည့္လွ်မ္းေနေသာ အဒစ္စမစ္ဆိုသည့္ ပုဂၢိဳလ္ႀကီးမွာ ကန္႔၊ ကြန္ဒိုရက္၊ ေဒး ဗစ္ဟုမ္းတို႔လိုပင္ ဥာဏ္အလင္းေခတ္ကို စတင္တံခါးဖြင့္ေပးခဲ့သူတစ္ဦးျဖစ္သည္။ သူ႔ဘ၀၏ေနာက္ပိုင္းအခ်ိန္မ်ား တြင္ ေဘာဂေဗဒကို ဦးစားေပးခဲ့သည့္အတြက္သာ သူ၏ဒသနအျမင္မ်ားကို ေဒးဗစ္ဟုမ္း၏ အျမင္မ်ားေလာက္ လူသိမမ်ားျခင္းျဖစ္တန္ရာသည္။ (ပါေမာက ဂလိုဗာအေနႏွင့္ ေဒးဗစ္ဟုမ္း အေၾကာင္းကိုလည္း ေျပာခဲ့သည္ မဟုတ္ပါ။) ဟုမ္းက ယခုလို အခိုင္အမာေျပာခဲ့ဖူးသည္။ “က်င့္၀တ္ဆိုင္ရာ သတ္မွတ္ျပဌာန္းခ်က္အားလံုး ေလာက္တြင္၊ ဆင္ျခင္တံုတရားႏွင့္ စိတ္ခံစားမႈတို႔မွာသာ သေဘာခ်င္း ကိုက္ညီၾကသည္ကမ်ားသည္။” ဟူ၏။

စမစ္၏က်မ္းမ်ားတြင္ ဒီေလာက္ပြင့္ပြင့္လင္းလင္း မထုတ္ေဖာ္ခဲ့သည္တိုင္ ဆင္ျခင္တံုတရားႏွင့္ စိတ္ခံ စားမႈတို႔၏ အျပန္အလွန္ ေက်းဇူးျပဳမႈကိုမူ ပညာရွင္ႀကီးႏွစ္ဦးလံုးက သိမွတ္လက္ခံခဲ့ၾကသည္သာျဖစ္သည္မ်ားကို မူ သူတို႔ႏွစ္ေယာက္လံုးက လက္ခံခဲ့ၾကသည္မဟုတ္ပါ။ “အတိအက်လက္ေတြ႕က်ေသာ ဆင္ျခင္တံုတရားမ်ိဳးမရွိ သလို၊ အခိုင္အမာက်င့္၀တ္ႏွင့္ညီေသာ ဆင္ျခင္တံုတရားဆိုသည္မ်ိဳးလည္း ေတြ႕ႏိုင္မည္မဟုတ္။ ဆင္ျခင္တံု တရားကို အေျခခံၿပီး က်င့္၀တ္ကို ခ်ဥ္းကပ္ျခင္းသည္သာ လက္ေတြ႕ႏွင့္ အနီးဆံုးျဖစ္ေပလိမ့္မည္။”ဟု ဟုမ္း အေၾကာင္းဖြင့္ဆိုရွင္းျပေသာ “ေတာမတ္နာဂဲလ္” က ေရးခဲ့ဖူးသည္။

အမွန္စင္စစ္ စိတ္ခံစားမႈသေဘာထားမ်ား၏ အေရးပါပံုကိုသိမွတ္လက္ခံ႐ံုမွ်ျဖင့္ ကိစၿပီးႏိုင္သည္မဟုတ္ ပါ။ ဆင္ျခင္တံုတရားႏွင့္ယွဥ္ျပီး ျပဳစုပ်ိဳးေထာင္ ေ၀ဖန္ဆန္းစစ္ဖို႔ လိုပါလိမ့္မည္။ ဒီသေဘာကို စမစ္ကိုယ္တိုင္က ယခုလိုေရးခဲ့ဖူးသည္။ “အမွန္အမွားႏွင့္ပတ္သက္ေသာ ကၽြႏ္ုပ္တို႔၏ပထမဆံုးမွတ္ယူခ်က္မ်ားမွာ ဆင္ျခင္တံု တရား၏ အရာမဟုတ္ပါ။ ႐ုတ္တရက္ တံု႔ျပန္လိုက္ေသာ စိတ္ခံစားမႈ၏ အျခင္းအရာသာ ျဖစ္ပါလိမ့္မည္။ (အာ႐ံုသိ၊ သို႔မဟုတ္ ခံစားသိ) ေ၀ဖန္ဆန္းစစ္မႈ တစ္စံုတစ္ရာျဖတ္သန္းလိုက္သည္ႏွင့္ အဆိုပါ ပထမဆံုး ထြက္ ေပၚလာသည့္ အာ႐ံုသိကိုယ္တိုင္မွာ ေျပာင္းလဲသြားႏိုင္ပါေသးတယ္။ အေရးႀကီးသည္မွာ ဆိုခဲ့ပါ အာ႐ံုသိကို ဆင္ျခင္သိအျဖစ္ အသြင္ေျပာင္းႏိုင္ဖို႔ျဖစ္ပါသည္။ ထို႔သို႔ေျပာင္းလဲႏိုင္ေရးအတြက္ ဆင္ျခင္တံုတရားကို အသံုးျပဳရ မည္သာျဖစ္သည္။ သို႔မွသာလွ်င္ အျပဳအမူတစ္ရပ္ႏွင့္ ၄င္း၏အက်ိဳးဆက္မ်ားကို က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔မွန္းဆႏိုင္ စရာရွိပါသည္။” စသည္ျဖင့္။

တစ္ခါတစ္ရံတြင္ ဥာဏ္အလင္းေခတ္၏ ေဒါက္တိုင္ႏွစ္ခုဟုဆိုႏိုင္ေသာ “ဆင္ျခင္တံုတရား” ႏွင့္ “လူသား၏ ၿပီးျပည့္စံုမႈ” ဆိုသည္ကို လြဲမွားစြာ ေရာေထြးၿပီး တစ္သေရာတည္း ေ၀ဖန္ဆန္႔က်င္ၾကသည္မ်ားရွိ တတ္ပါသည္။ ဥာဏ္အလင္းေခတ္ ပညာရွင္ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား၏ အေရးအသားမ်ားတြင္ ဒီႏွစ္ခုမွာ နီးကပ္စြာ ဆက္စပ္ေနသည့္တိုင္ အမွန္စင္စစ္တစ္ထပ္တည္းက်သည္ေတာ့မဟုတ္ပါ။ သို႔အတြက္ တစ္ခုကိုမယံုၾကည္သည္ ႏွင့္ က်န္တစ္ခုကို အသိအမွတ္မျပဳႏိုင္ဆိုေသာ ေလာဂ်စ္ျဖင့္ မဆံုးျဖတ္သင့္ဟု သေဘာရပါသည္။ လူသား၏ ၾကြယ္၀ေသာ စ႐ိုက္လကဏာမ်ားအေၾကာင္း အာ၀ဇၨန္းေကာင္းေကာင္းႏွင့္ ေဖာ္ျပေလ့ရွိေသာ ပါေမာက ဂလိုဗာ ကိုယ္တိုင္သည္ပင္ “လူသား၏ ၿပီးျပည့္စံုမႈ” ဆိုသည္ကို မေျပာခဲ့ပါ။ လူ႔အဖြဲ႕အစည္းအေနႏွင့္ေသာ္လည္းေကာင္း လူပုဂၢိဳလ္တစ္ဦးခ်င္းအေနႏွင့္ေသာ္လည္းေကာင္း၊ က်င့္၀တ္စိတ္ကူးမ်ားကို ျပဳစုပ်ိဳးေထာင္ျခင္းျဖင့္ လူ႔စိတၱေဗဒဖြံ႕ ၿဖိဳးေစေရးဆိုသည္ကိုသာ ေဇာင္းေပးေျပာခဲ့ပါသည္။ (စင္စစ္ထိုသို႔ ျပဳစုပ်ိဳးေထာင္ႏိုင္ရန္ ဆင္ျခင္တံုတရားကို ပစ္ ပယ္လို႔ျဖစ္သည္မဟုတ္ပါ။) သူ၏ ထိုကဲ့သို႔ေသာအျပဳသေဘာေဆာင္သည့္ ေမွ်ာ္မွန္းခ်က္မ်ားေၾကာင့္ပင္ သူ၏ ဥာဏ္အလင္းေခတ္ဆန္႔က်င္ေရးကို လက္မခံသည့္တိုင္ ပါေမာခ ဂလိုဗာအေပၚ ေလးစားယံုၾကည္မႈ ေပ်ာက္ဆံုး မသြားခဲ့ျခင္းျဖစ္သည္။

ဆက္လက္ေဖာ္ျပပါမည္။

ေက်ာ္၀င္း

စာညႊန္း ။    ။ The Argumentative Indian : By Amartya Sen)

(မွတ္ခ်က္။   ။၂၀၀၇ ခုႏွစ္၊ မတ္လထုတ္ ခ်ယ္ရီမဂၢဇင္း အမွတ္ ၁၄ တြင္ ေဖာ္ျပပါရွိေသာ ဆရာေက်ာ္၀င္း၏ “ဆင္ျခင္တံုတရား၏လက္တံမ်ား-၂” ကို ျပန္လည္ကူးယူေဖာ္ျပထားျခင္းျဖစ္ပါသျဖင့္ စာေရးသူ၏အာေဘာ္ႏွင့္ဆိုလိုရင္းအတိုင္းပင္ျဖစ္တဲ့အေၾကာင္း ေျပာျပခ်င္ပါတယ္။)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Create a free website or blog at WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: